يا اَيها العَزيز مَسنا وَ اَهلَنا الضُّر... فَاَوف لَنا الکَيل (سوره يوسف، آيه 88 )
آخر کجا روم به کجا ايها العزيز
رو از من شکسته مگردان که سالهاست
رو کردهام به سوي شما ايها العزيز
جان را گرفتهام به سردست و آمدم
از کوره راههاي بلا ايها العزيز
وادي به وادي آمدهام از درت مران
وا کن دري به روي گدا ايها العزيز
چيزي که از بزرگي تو کم نميشود
اين کاسه را ... فاوف لنا... ايها العزيز
خاليتر از دو چشم من اين جان نيمه جان
محتاج يک نگاه تو يا ايها العزيز
- ما- جان و مال باختگان را رها مکن
بگذار بگذرد شب ما ايها العزيز
دستم تهي است... راه بيابان گرفتهام
دست من و نگاه شما ايها العزيز
(مريم سقلاطوني)
از کوتای ۱۳۳۲ تا ۱۳۴۰
این دوره از کودتای ۱۳۳۲ شروع می شود. چهره های این دوره عبارتند از: اخوان ثالث، شاملو، نادرپور، مشیری، ابتهاج، کسرایی، نیما یوشیج که تا اواسط این دوره فعالیت می کند، محمد زهری، فروغ فرخزاد.
صداهایی که در این دوره می شنویم اول صدای تکامل رمانتیسم است و آن صدای افسانه نیماست و دوم صدای سمبولیسم اجتماعی است که در دست کم دو یا سه شاخه به گوش می رسدکه می توانیم آن را در شعر زمستان اخوان ثالث نشان بدهیم، صدای:
سلامت را نمی خواهند پاسخ گفت سرها در گریبان است.
و شاخه دیگر آن، صدای شاملو است که در اوایل این دوره می گوید:
نازلی بهار خنده زد و ارغوان شکفت
در خانه زیر پنجره گل داد یاس پیر . . .
این صدای صدای آن هایی است که درگیر مسائل اجتماعی هستند.
مسائل اصلی و درونمایه های شعر این دوره عبارتند از: مساله مرگ و مساله یاس و ناامیدی عجیبی که بر شعر این دوره حاکم است.
خصایص تکنیکی: اولین مساله تحول شعر فارسی است. زبانی که ادبیات کلاسیک از آن برخوردار بود، جایش را به زبان ادبیات عصر مشروطه داد و ادبیات عصر مشروطه زبانش را به زبان محدود - ولی شسته رفته- رمانتیک ها داد و رمانتیک ها در این دوره، اندک اندک زبان را سنجیده تر کردند و آن ها را به نسل شعرای دیگری که قلمرو محدود تجارب رمانتیک ها را قبول نداشتند سپردند.
از لحاظ موسیقی شعر، تقیدهایی که به عروض کلاسیک در شعر رمانتیک ها بیش و کم دیده می شد، در شعر این دوره شکسته می شود و فرم رایج شعر، فرم آزاد نیمایی است.
و به لحاظ تخیل، دیگر آن محدودیت تخیل رمانتیک ها که در فضای مهتابی و سایه های گریزنده خیال زندگی می کردند، به چشم نمی خورد. تخیل شعرا در ابعاد زندگی وسعت بیشتری پیدا می کند و بسیاری از زمینه هایی که رمانتیک ها جرات نمی کردند آن را تجربه کنند، در شعر این دوره عرضه می شود.
WWW.NIMA-YOOSHIJ.BLOGFA.COM
کشتی ای در اقیانوس آرام تکان میخورد
ملحفه بادبانی برافراشته بود
ناخدا زخمی
روی کشتی زیر بادبان
دراز کشیده بود
زن
WWW.NIMA-YOOSHIJ.BLOGFA.COM
دو صخره
چون پاهای گشوده از هم زنی
چشمه بیرون زده است
خام می شوم و از آب می نوشم
پنجه ی ماده پلنگی
بر تنم کشیده می شود
WWW.NIMA-YOOSHIJ.BLOGFA.COM
نام دیگر این نوشته می تواند-در غرب خبری نیست- باشد۰ و با این نام به تصویری کلی که این نوشته از موقعیت شعر در فضای ادبی هنری غرب ترسیم خواهد کرد می توانیم برسیم۰ واقعیت شعر در اروپا و آمریکا واقعیتی نا امید کننده است۰ واقعیتی که نشان از سپرانداختن شعر در مواجهه با اقتدار هنر سینما دارد. تسلط بی چون و چرای فناوری بر فرهنگ نتیجه ای جز فربه شدن هنرهایی که از فناوری تغذیه می شوند و انزوای هنرهایی که توان خود را از آن نمی گیرند نداشته است. جهان رسانه ای امروز سینما را شایسته خبر بودن می داند و چنین است که هنرهای دیگر را در نسبت با آن ارزش می نهد. رمان خوب است زیرا قابلیت سینمایی شدن را دارد... و شعر که از وصف و شرح تک ساحتی سینما می گریزد محکوم به خروج از رسانه هاست...
تصویر مایوسانه ای که از موقعیت شعر در جهان غربی ارائه شد از نگاهی متوقع بر می خیزد. نگاهی که بر موقعیت پرشکوه شعر تا اوایل قرن بیستم میلادی متکی ست. این نگاه خلاف آنچه می نماید نگاهی واقع گرا نیست زیرا به آسانی از جایگاه رسانگی شعر چشم پوشیده است. یکی از خبرهای اصلی هنری رسانه ها خبر شعر است. ارزش خبری شعر را از فضایی که هر روز در رسانه های گوناگون به خود اختصاص می دهد می توان دریافت. تقریبا رسانه مکتوب مهمی را در غرب نمی توان یافت که دست کم صفحه ای را به شعر -خبر نقد و انتشار اثر-نسپرده باشد. در رسانه های دیداری و شنیداری نیز وضع به همین منوال است و شعر جایگاه تثبیت شده ای دارد. علت این وضع را در پدیدار شناسی شعر باید جست. شعر از ابزاری سود می جوید که زبان گفتاری با آن شکل می گیرد. یعنی کلمه. آدمی با کلمه می اندیشد-با کلمه منظور خود را بیان می کند -با کلمه در جامعه انسانی ارتباط برقرار می کند و با کلمه است که به افسون شعر دل سپرده است. می توان پیشتر رفت و با اطمینان گفت که شعر را از آدمی نمی توان جداکرد.
با وجود این نگاه مایوسانه ابتدای این نوشته چندان بیراه نیست. نزدیک به یک سده است که اتفاق تعیین کننده ای در شعر نیافتاده است. شاید آخرین اتفاق مهم شعری ظهور سورئالیسم باشد که تغییری اساسی در رفتار ادبی شاعران بعد از خود گذاشت و دامنه تاثیرش به چهارگوشه عالم رسید. پس از سوریالیسم عملا به هیچ اتفاق شعری که چنین تاثیری داشته باشد تا به امروز بر نخورده ایم. حتی جنبش بیت ها که همسو با هیپیسم در آمریکا ظهور کرد و بر ادبیات آمریکا تاثیری قابل ملاحظه داشت. -در مقایسه با سورئالیسم به یک واقعه محلی تبدیل می شود. در ادبیات اروپایی غیرانگلیسی زبان حتی به یک پیشنهاد جدی در اندازه های بیت ها نیز برخورد نمی کنیم در حالی که مثلا رمانتیسم را آلمانها و سمبولیسم را فرانسوی ها پایه ریختند. از سوی دیگر پس از کتاب سرزمین هرز الیوت کتاب شعری که مانند این کتاب بر شعر جهانی اثر و نفوذ داشته باشد به ذهن خطور نمی کند و نمونه هایی چون آناباز سن ژون پرس -کانتوهای ازراپاوند زوزه -الن گینز برگ و سنگ آفتاب - اوکتاویوپاز دامنه نفوذشان بسیار کمتر از کتاب الیوت بوده است۰ شعرهای پراکنده گارسیا لورکا و ولادیمیر مایاکوفسکی از قلم نیافتاده است بلکه از حیثیت یک کتاب خارجند. ...
سید احمد نادمی
WWW.NIMA-YOOSHIJ.BLOGFA.COM
بیرون نمیتوان کرد الا به روزگاران.ایا همین بیت کافی نیست که سعدی را استاد سخن بدانیم
...
ترانه ی سرنیزه
معشوق من
به یاد نمی اورم خطوط صورتت را
خط صاف بینی ات را که به چاله ی زیبای پشت لب می رسید
به یاد نمی اورم
اما چشم بسته تفنگم را باز و بسته میکنم
در زمانهای دورتر معشوق من
دخترانی با خطوط چهره ی متفاوت
با عطرهای متفاوت گلهای مختلف در پستانهایشان
در هوای سرم می دویدند
اما هیچکدام انها را به یاد نمی اورم
معشوق من
بیاد نمی اورم پستی و بلندی های سبزه زاران تنت را
گرمای دستت را فراموش کرده ام
اما می دانم تفنگ پس از شلیک چقدر داغ می شود
معشوق من بیاد نمی اورم عشق بازیمان را در کوه
اما حالا با سرنیزه ام در کوه سنگر می سازم
معشوق من زیر باران طعم هوا چگونه بود؟
چگونه بود مزه ی ساندویچ دل و جگر؟
چند بود شماره ی کفش مادر؟
کی بودکه دور از چشم برادر و پدرت قرار داشتیم
نیمکت پارک ابی بود؟
اما
مزه ی بی مزه ی اب در قمقمه رامی دانم
اما نزدیکی مار از رگ گردن را می دانم که می خزد بر عرق روی پیشانی
در زمانهای دورتر معشوق من
دخترانی بودند که با انحنای خطوط بدنشان به جهنمی سوزان دعوت می کردندمرا
-جهنمی خواستنی تر از بهشت-
-حسادت نکن معشوق من
تو را بیشتر از همه دوست می دارم
اما هیچکدام اینخا را بیاد نمی اورم
حالا کنار من خوشه های بمب روییده اند
نه خوشه های انگور که از پستان دختران افتاب می چکید
و اینها را به یاد می اورم
اما خطهای اندامت را به یاد نمی اورم
معشوق من
WWW.NIMA-YOOSHIJ.BLOGFA.COM
ورود شما را به هیئت تحریریه وبلاگ ققنوس صمیمانه تبریک عرض نموده در تمام مراحل زندگی برایتان آرزومند موفقیت و شادکامی هستیم
از طرف همکارانتان در وبلاگ ققنوس
WWW.NIMA-YOOSHIJ.BLOGFA.COM
از بس پرنده از همگان سنگ خورده بود....
آرام می گذشتم...
پرواز کرد و رفت!
WWW.NIMA-YOOSHIJ.BLOGFA.COM
ترسم که بوی نسترن خواب است بیدارش کند
نمیدونم شاعرش کیه اما شعریه که دوسش دارم
...
عاشقانه
می خواهم رازی با شما بگویم
شب ششم تیر
به چشمان آفتاب خیره بودم
WWW.NIMA-YOOSHIJ.BLOGFA.COM
فصلنامه شعر جنوب-حوزه هنری خوزستان منتشر شد.
سال اول-دوره جدید
شماره اول-مربوط به بهار۸۷
با آثاری از :
هرمز علیپور-عبدالرضا قناد دزفولی-دکترمحمدرضا سنگری-قاسم آهنین جان-فرامرز سه دهی-محمود نائل و ...
شعری از فردین کوراوند:
حضور مبهم اهواز گیج در باران
خدای گمشده در های و هوی رهگذران
دو پای سرب بجا مانده در مهی سنگین
دو دست سرد در اعماق جیب ها پنهان
صدای سرفه گنجشک های روشن عصر
درون خستگی ذهن پیچکی لرزان
ترانه خوان قدیمی کناررود عتیق
سپرده بود صدا را به روح رود روان
کجاست روح بزرگی که گفته بودی؟ کو؟
چه وقت می رسد از ره حقیقت عریان؟
چقدر تاول تازه به زخم کهنه دین؟
چقدر نشتر نو بر عفونت ایمان؟
مسافران خیالی...قطاری از مه و ابر...
و اسب و قصه مردی که بی گمان...انسان!
عصاره گل و شیطان! شکوه محض خدا!
حلول روح پدر در گناه بی پایان
حقیقت ابدی در حواشی حاشا
نقوش نحس یقین در کتیبه کتمان
حضور مبهم اهواز و گرگ و میش سحر
ترانه خوان صدا مرده مرده در باران
WWW.NIMA-YOOSHIJ.BLOGFA.COM
بعد از شهریور بیست چهره ها تقریبا عبارتند از: نیما، خانلری، گلچین گیلانی، توللی، افراشته، حمیدی، بهار، منوچهر شیبانی، شهریار، سایه، کسرایی، رحمانی، شاملو، شاهرودی (آینده) و نادرپور.
صداهایی که می شنویم سه جورصداست، اول صدای ادبیات کارگری:
افراشته! من معتقدم شعر نسازی
حیف از ادبیات که شد مسخره بازی!
صدای دوم ادامه همان رمانتیسم عصر رضاشاهی است، منتها رقیق تر و خالص تر شده است:
در نیمه های شامگاهان آن زمان که ماه
زرد و شکسته می دمد از طرف خاوران
استاده در سیاهی شب مریم سپید
آرام و سرگردان
سوم، مترقی ترین صدا باز صدای نیماست که دیگر آن صبغه و جنبه رمانتیک را ندارد و کاملا اجتماعی و سیاسی است و نوع حرکت بیشتر به طرف سمبولیسم اجتماع گرا است:
در تمام طول شب
کاین سیاه سالخورده انبوه دندان هایش می ریزد . . .
در فاصله بین صدای رمانتیک ها و صدای سمبولیسم اجتماعی نیما، صدای نوعی شعر اجتماعی خطابی هم شنیده می شود که بهترین نمونه هایش در مجموعه شبگیر سایه (هوشنگ ابتهاج) می توان دید.
اما مسائل اصلی و درونمایه های شعر این دوره: اولین مساله مهم رشد اندیشه های سوسیالیستی است.
در این دوره انتقادهای سطحی دوره رضاشاهی جایش را به انتقادهای بنیادی می دهد و زبان به شعر محض نزدیک تر می شود و شعر - در همان زبان کنایه ای - متوجه بنیادهای اجتماعی است.
یکی ازخصلت های شعری این دوره نگرانی شاعران نسبت به پیرامونش بود.
WWW.NIMA-YOOSHIJ.BLOGFA.COM
WWW.NIMA-YOOSHIJ.BLOGFA.COM
خوش به حال بچگی که خاطرات جالبش
قصه های خوب زیر گنبد کبود بود
بی بی و پنیر و پسته و انار و سیب سرخ
شعرهای ساده بود و بازی و سرود بود
زاغ خوش خیال بود و روبه پنیرخوار
قصه شبانه ای که بود و X هرچه بود X... بود
جعبه مداد رنگی و دوکاغذ سپید
خانه بود و آفتاب و کوه بود و رود بود
اوج آرزو چه بود؟ غول با چراغ.... نه؟
محو شد گذشت و رفت... مثل ابر و دود بود
خنده های کودکی سیاه را نمی شناخت
-روزگار تیره هر چه بود یا نبود - بود
بازی ای جدید بود با پدر نماز ما
بی خبر از اینکه این رکوع یا سجود بود
آسمان پرنده داشت ابرهای زنده داشت
زندگی فرشته ای که بال می گشود بود
طفلکی سفید برفی و سوال بچه ها...
لابلای داستان چرا کسی حسود بود؟!
قصه ها به سر رسید راست بود و ماست بود
غصه دروغ و دوغ... واقعا چه زود بود!
اهواز۱۹/۳/۸۷
WWW.NIMA-YOOSHIJ.BLOGFA.COM
